Zakładanie fundacji rodzinnej w Polsce wymaga wizyty u notariusza – to fakt. Akt założycielski fundacji musi mieć formę aktu notarialnego, a notariusz pełni kluczową rolę w procesie rejestracji. Wiele osób wyciąga z tego błędny wniosek, że notariusz jest głównym architektem fundacji i że jego rola wyczerpuje potrzeby doradcze przy tym procesie. To przekonanie prowadzi do jednych z najpoważniejszych błędów popełnianych przy zakładaniu fundacji rodzinnych.

Co notariusz robi, a czego nie robi przy zakładaniu fundacji?

Notariusz przy zakładaniu fundacji rodzinnej pełni rolę funkcjonariusza publicznego, który nadaje aktowi założycielskiemu formę prawnie wymaganą i weryfikuje jego zgodność z przepisami prawa. To zadanie niezwykle ważne i niezbędne – bez notariusza fundacja nie może powstać.

Notariusz sprawdzi, czy akt założycielski zawiera wszystkie elementy wymagane przez ustawę. Nie sprawdzi natomiast, czy zaprojektowana struktura jest optymalna podatkowo, czy statut przewiduje scenariusze, które za kilkanaście lat okażą się krytyczne, ani czy dobór aktywów do wniesienia jest zgodny z długoterminową strategią majątkową fundatora. To nie jest rola notariusza – i nie powinniśmy oczekiwać, że ją przejmie.

Jakie decyzje strategiczne notariusz nie jest w stanie podjąć za fundatora?

Listę decyzji, które muszą zapaść przed wizytą u notariusza i których notariusz nie jest w stanie rozstrzygnąć, jest długa. Które aktywa wnieść do fundacji, a które zachować poza nią i dlaczego? Jak zaprojektować strukturę beneficjentów, żeby minimalizować ryzyko zachowkowe i optymalizować opodatkowanie świadczeń? Jak skonstruować kompetencje organów fundacji, żeby zarząd miał wystarczające uprawnienia do skutecznego działania bez ryzyka paraliżu decyzyjnego?

Jak zaprojektować zasady świadczeń dla beneficjentów, żeby były elastyczne wobec zmieniających się potrzeb, ale jednocześnie chroniły majątek przed jego roztrwonieniem? Jak uwzględnić w statucie specyfikę konkretnych spółek lub nieruchomości, które mają trafić do fundacji?

Odpowiedzi na te pytania wymagają jednoczesnej wiedzy z zakresu prawa cywilnego, prawa podatkowego, prawa spółek i praktyki funkcjonowania fundacji – oraz rozumienia konkretnej sytuacji rodzinnej i majątkowej fundatora.

Jaka jest rola doradcy przy zakładaniu fundacji rodzinnej?

Profesjonalny doradca przy jak założyć fundację rodzinną to ktoś, kto pracuje z fundatorem zanim jeszcze pojawi się u notariusza. To praca koncepcyjna – analiza sytuacji, projektowanie struktury, testowanie różnych scenariuszy i ich konsekwencji, a dopiero na końcu – przygotowanie dokumentów do podpisania.

Dobry doradca zadaje fundatorowi pytania, których ten nie zadał sobie sam. Co się stanie z fundacją, jeśli fundator przeżyje swoje dzieci? Co jeśli jeden z beneficjentów zbankrutuje i jego wierzyciele zechcą sięgnąć po świadczenia z fundacji? Jak fundacja poradzi sobie z potrzebą sprzedaży jednej ze spółek zależnych, jeśli statut tego nie przewiduje?

Każda z tych sytuacji, jeśli nie jest przewidziana w statucie, staje się problemem prawnym i organizacyjnym, który może kosztować fundację i jej beneficjentów znacznie więcej niż koszt dobrego doradztwa na etapie zakładania.

Ile kosztuje błąd popełniony bez doradcy?

Zmiana statutu fundacji po rejestracji jest możliwa, ale wymaga formy aktu notarialnego, jest czasochłonna i generuje koszty. Przy poważniejszych błędach strukturalnych – nieprawidłowym wniesieniu aktywów lub wadliwych zapisach dotyczących beneficjentów – koszty korekty mogą być wielokrotnie wyższe niż cały koszt profesjonalnego doradztwa na etapie zakładania.

Warto też pamiętać, że niektórych błędów nie da się skorygować w ogóle lub ich korekta jest możliwa tylko z istotnymi stratami podatkowymi lub prawnymi. Fundacja zaprojektowana wadliwie od początku może przez lata funkcjonować pozornie prawidłowo, a ujawnić swoje słabości dopiero w momencie śmierci fundatora – kiedy korygowanie czegokolwiek jest już niemożliwe.

Firma Marianski Group prowadzi kompleksowy proces doradczy przy zakładaniu fundacji rodzinnych, obejmujący analizę przedfundacyjną, projektowanie struktury, przygotowanie dokumentów i koordynację procesu notarialnego i rejestracyjnego.